สำนวนไทย

หมวด อ

         อดเปรี้ยวกินหวาน
หมายความว่า ให้ละทิ้งสิ่งที่ไม่ดีนั้นเสีย เพื่อรับเอาสิ่งที่ดีเข้าไว้ ถึงแม้ว่าจะต้องใช้เวลาอดใจรออยู่นาน ก็ยังดีกว่า เพราะผลที่จะได้รับข้างหน้านั้น ย่อมดีกว่า
 

อยู่บ้านท่านอย่านิ่งดูดาย ปั้นวัวปั้นควายให้ลูกท่านเล่น
           สำนวนนี้มีความหมายอธิบายอยู่แล้ว คือเมื่ออาศัยอยู่บ้านใคร ก็อย่าอยู่เปล่า ควรช่วยทำงานทำการให้เป็นประโยชน์ต่อเขาบ้าง เพียงแค่เอาดินมาปั้นเป็นตุ๊กตาให้เด็ก ๆ ลูกหลานในบ้านท่านเล่นก็ยังดี แต่ประโยคนี้ เป็นการเปรียบเทียบให้เห็นว่า เพียงแต่ช่วยดูแลเด็กเล็กในบ้านให้แก่ท่านผู้นั้นก็ถือว่าเป็นประโยชน์ดีกว่าอยู่เปล่า ๆ
 
อ้อยเข้าปากช้าง 
          หมายความว่า สิ่งที่หลุดลอยไปเป็นของคนอื่นแล้ว ก็ย่อมจะสูญหรือไม่มีทางจะได้คืนมาง่าย ๆ มักหมายถึงการที่เสียรู้หรือเสียประโยชน์ไปโดยถูกช่วงชิง หรือโดยความผิดพลาดอย่างหนึ่งอย่างใดแล้ว อย่าหวังจะได้กลับคืนมาทีเดียวนักเปรียบเหมือนอ้อยซึ่งเป็นอาหารโปรดของช้าง เมื่อตกเข้าไปอยู่ในปากช้างแล้ว “ยากที่จะง้างออกมาได้”

อัฐยายซื้อขนมยาย   
          หมายถึงการได้รับประโยชน์หรือได้รับทรัพย์จากผู้ใดผู้หนึ่ง แล้วเอาทรัพย์นั้นมาใช้กับผู้นั้นต่อ เข้าทำนองที่ว่า เอาเงินจากผู้นั้นมาแล้ว กลับเอาเงินนั้นไปซื้อของมีค่าจากผู้นั้นอีกโดยที่เราไม่ต้องลงทุนอะไรเลย แต่คนนั้นกลับเป็นฝ่ายต้องเข้าเนื้อ ตามความหมายตรงตัวของสำนวนอยู่แล้ว
 
เอาจมูกคนอื่นมาหายใจ
          สำนวนนี้ บางทีก็ว่า “ยืมจมูกคนอื่นเขามาหายใจ” มีความหมายไปในทำนองที่ว่า อาศัยความคิดหรือแรงของคนอื่นมาทำงานให้ตน โดยไม่คิดว่าจะได้รับผลเต็มเม็ดเต็มหน่วยเท่ากับที่ตนเองทำหรือไม่ และมักจะไม่ได้ผลดังที่ตนต้องการทีเดียวนัก

เอาใจเขามาใส่ใจเรา
         สำนวนนี้ มุ่งให้คำนึงว่า ควรจะมีความเห็นใจซึ่งกันและกัน หรือนึกถึงอกเขาอกเราบ้าง ว่าตัวเราจะรู้สึกอย่างไร ถ้าเขาทำอย่างนั้นกับเรา

เอาทองไปรู้กระเบื้อง 
          สำนวนนี้ ความหมายอย่างเดียวกับ “พิมเสนแลกกับเกลือ” ความหมายว่า ลดตัวเองลงไปต่อสู้กับคนที่ต่ำศักดิ์กว่า โดยไม่คู่ควรกัน

เอาหัวเดินต่างตีน 
         จะทำให้แปลกพิสดารออกไปอย่างไรก็ไม่ยอมเชื่อ หรือไม่เชื่อเป็นเด็ดขาด แต่สำนวนนี้มักเอามาใช้เป็นคำพนันขันต่อ เป็นทำนองว่า “ถ้าลื้ือทำได้ อั๊วยอม เอาหัวเดินต่างตีน”

ขอขอบคุณข้อมูลและรูปภาพจาก
salanluck.awardspace.com
siamtower.com

หมวด ห

          หอกมันแทงมัน  : หมายความว่า  เอาผลที่ได้มาจากการทำสิ่งใดสิ่งหนึ่งนั้น  เป็นเครื่องดำเนินต่อไปโดยไม่ต้องลงทุนใหม่  เช่น  เอาเงินที่ได้จากการพนันเสี่ยงโชคนั้นลงไปเสี่ยงในการพนันต่อไป

         หมากัดอย่ากัดหมา  :  หมายความว่า  คนชั่ว  คนชั้นต่ำ  หรือพวกอันธพาลคิดร้ายหรือประทุษร้ายเราอย่างใดอย่าทำตอบ  แต่ควรหลีกเลี่ยงไปเสีย

         หมาเห่าใบตองแห้ง  :  หมายถึง  คนที่ชอบเอะอะโวยวายเป็นที่อวดตัวว่า  ตนเก่งกล้า  แต่แท้จริงแล้วกลับเป็นคนขี้ขลาด  ไม่กล้าเผชิญกับศัตรู  เปรียบได้กับใบตองแห้งที่ติดกับต้นกล้วย  เวลาลมพัดมามีเสียงดังแกรกกรากหมาได้ยินเข้าหน่อยก็มักจะเห่าส่งเดช

         หมาเห่าไม่กัด  :  ความหมายอย่างเดียวกับ  “  หมาเห่าใบตองแห้ง “  ตามที่สังเกตเอาว่า  หมาที่เห่าเก่ง ๆ นั้นมักจะไม่กัด  และหมาที่ชอบกัดนั้นมักไม่เห่าง่าย

         หมาเห็นข้าวเปลือก  : หมายถึง  การได้เห็นแล้วอยากได้แต่ไม่มีทางที่จะได้  หรือเป็นประโยชน์แก่ตนเองจะโดยฐานะต่ำต้อยหรืออะไรก็ตาม  สำนวนที่เอา  ” หมา “  มาเปรียบนี้มีมาก  แต่มักหมายไปในทางไม่ดี  เช่น  หมาหัวเน่า ,  หมาสองราง  ฯลฯ

 

          หมูจะหาม  เอาคานเข้ามาสอด  :  หมายถึง  การที่เข้าไปขัดขวางผลประโยชน์  หรือกิจการของคนอื่นที่เขากำลังจะสำเร็จอยู่แล้ว  สำนวนนี้มีต่อท้ายด้วยว่า  ” ผัวเมียเขาจะกอดเข้าไปข้างกลาง “  มีความหมายอย่างเดียวกัน

         หวานนอกขมใน  : หมายถึง  การใช้คำพูดหรือแสดงกิริยาให้อีกฝ่ายเห็นว่า  ดีต่อ  แต่แท้จริงภายในจิตใจกลับตรงกันข้ามกับกิริยาและวาจา

          หักด้ามพร้าด้วยเข่า  : หมายความว่า  ใช้วิธีบังคับหรือเตี่ยวเข็นเอาอย่างหักโหม  ตามความต้องการของตนเอง  โดยไม่คำนึงว่า  จะเกิดผลเสียอย่างไรบ้าง  ” พร้า “  หมายถึงมีดใหญ่ที่ใช้สับและฟัน  คนสมัยก่อน ๆ มักจะใช้คำพูดควบกันไปว่า  ” มีดพร้า “  และเป็นของประจำทุกครัวเรือน  จึงมักจะนิยมเอามาผูกสำนวน

          หัวมงกุฎท้ายมังกร  : หมายถึง  การทำอะไรที่ไม่เข้ากันหรือขัดกัน  เช่น  ประกอบอะไรขึ้นสักอย่างมีหัวกับท้ายหรือหางไม่เหมือนกัน  หรือไม่กลมกลืนกัน  สำนวนนี้มักมักพูดกันว่า  ” หัวมงกุฎท้ายมังกร “  ไปเสียแท้จริงแล้วต้องเป็น  ” มังกุ “  ไม่ใช่   ” มงกุฎ “  เพราะ ” มังกุ “  เป็นชื่อเรือต่อชนิดหนึ่ง และ ” มังกร “  ก็เป็นชื่อเรืออีกชนิดหนึ่งเหมือนกัน  สำนวนนี้เอาเรือที่ประดิษฐ์หัวเรือและท้ายเรือ  เป็นรูปสัตว์ต่าง ๆ เช่น เรือหงษ์  เรือมังกร  มาเปรียบ

           หัวล้านนอกครู  :  สำนวนนี้ต่างกับคำว่า  ” หัวล้านได้หวี “  เพราะหมายถึง  คนที่ทำอะไรนอกแบบแผน  หรือไม่ทำอย่างที่คนธรรมดาเขาปฏิบัติกันอยู่ทั่วไป  โบราณมักจะเอาคนหัวล้านมาผูกเป็นประโยคสำนวน  หรือคำพังเพยส่วนมาก  เข้าใจว่า  คนหัวล้านในสมัยนั้นคงมีพฤติการณ์อะไรแปลก ๆ หรือเป็นจุดเด่นให้สังเกตได้ง่ายก็อาจเป็นได้

          หาเลือดกับปู  :  ความหมายอย่างเดียวกับสำนวนที่ว่า  ” รีดเลือดกับปู ”

          หาเหาใส่หัว  :  หมายความว่า  หาความลำบากมาใส่ตัวเองหรือเอาเรื่องของคนอื่นมาเป็นเรื่องที่ทำให้เกิดความเดือดร้อนแก่ตัวเอง

        หุงข้าวประชดหมา  ปิ้งปลาประชดแมว  : หมายความว่า  การทำประชดหรือทำแดกดันที่กลับเป็นผลร้ายแก่ตนเอง  เพราะธรรมดาแมวชอบกินปลา  ถ้ายิ่งปิ้งปลาให้แมวกินแบบประชดมาก ๆ แมวก็ยิ่งชอบ  แต่ตัวคนทำประชดจะต้องเสียผลมากขึ้น

          เห็นกงจักรเป็นดอกบัว  : หมายความว่า  เห็นสิ่งที่ไม่ดีเป็นดี  หรือเห็นผิดเป็นชอบ  คำว่า  ” กงจักร “  ซึ่ง หมายถึง  ” ไม่ดี “  และ  ” ดอกบัว ” ซึ่งหมายถึง  ” สิ่งดี “  นั้น  ได้เค้ามาจากนิทานชาดกเรื่อง  ” มิตตวินทุชาดก “  เมื่อพระโพธิ์เสวยชาติเป็นเทวดาและลงไปเที่ยวในเมืองนรก  ไปเห็นมิตตวินทุตกนรกมีกงจักรครอบอยู่บนหัวทรมานเจ็บปวด  แต่พระโพธิสัตว์  กลับมองเห็นกงจักรเป็นดอกบัว  มีสีสันสวยงาม  ก็ออหกปากขอกงจักรนั้นมาสวมบ้างเป็นการทำให้มิตตวินทุสิ้นกรรม  แต่ตัวพระโพธิสัตว์เองกลับต้องรับกรรมแทน

          เห็นขี้ดีกว่าไส้  : หมายความว่า เห็นคนอื่นดีกว่าญาติพี่น้องของตน

          เห็นเขาขึ้นคานนั่ง  เอามือประสานรัดก้น  :  ความในสำนวนนี้  แปลว่า  เห็นคนอื่นเขานั่งคานหาม  มีคนหามไป  ตัวเองก็เอามือประสานกันเข้า  ช้อนใต้กัน  เป็นทำนองว่า  ตนก็นั่งคานหามเหมือนกันเป็นความหมายถึงการแสดงความทะเยอทะยาน  ใฝ่สูงเกินศักดิ์  อยากจะทำตัวตามอย่างผู้สูงศักดิ์กับเขาบ้าง

           เห็นช้างขี้ขี้ตามช้าง :  สำนวนนี้  ความหมายอย่างเดียวกับ  ” เห็นเขาขึ้นคานนั่ง  เอามือประสานรัดก้น ”

          เหยียบเต่าเต็มตีน  :  หมายความว่า  ทำอะไรให้มั่นคงอย่าให้เกิดมีข้อผิดพลาดถึงเสียงานเสียการได้  สำนวนนี้  บางทีก็พูดว่า  ” เหยียบเต่าสองตีน “  เป็นการทำให้เต่าดิ้นหลุดไม่ได้

          เหยียบเรือสองแคม  : หมายความถึง  คนที่ทำอะไรไม่ซื่อตรง  และเป็นคนเห็นแก่ประโยชน์ส่วนตัว  แม้จะยืนอยู่ข้างฝ่ายไหน  ก็ยังละโมบไปเข้าด้วยอีกฝ่ายหนึ่ง  อย่างมีเลห์เหลี่ยม  โดยมุ่งแต่ประโยชน์ฝ่ายเดียว  และการเอาตัวรอดเข้าไว้ก่อนอยู่เสมอ

         หินดีเหล็กดี  ตีทีเดียวก็ติด  :  สำนวนนี้  มุ่งหมายโดยเฉพาะถึงชายกับหญิง  ซึ่งรักใคร่ได้เสียกัน  ในทำนองที่ว่า  แม้จะได้เสียกันเพียงครั้งเดียว  ถ้าทั้งฝ่ายชายและฝ่ายหญิง  มีความสมบูรณ์ทัดเทียมกันก็อาจทำให้หญิงเกิดตั้งครรภ์ได้  โดยไม่จำเป็นต้องสมสู่กันหลายครั้ง  สำนวนนี้  เปรียบเอาหินไฟกับเหล็กมาตี  เพื่อทำให้เกิดประกายไฟติดชุด  คือนุ่นของคนในสมัยก่อน ๆ ซึ่งยังไม่มีไม้ขีดไฟใช้กันคือถ้าหินดีเหล็กดี  ตีครั้งเดียวก็เกิดประกายไฟติดทำให้เป็นไฟขึ้นมาใช้ได้

          หนามแหลมบ่มีคนเสี้ยม  :  สำนวนนี้  อธิบายไว้แล้วใน  ” มะนาวกลมเกลี้ยง  บ่มีคนกลึง ”

          หน้าไหว้หลังหลอก  :  สำนวนนี้มีความหมายอย่างเดียวกับ  ” ต่อหน้ามะพลับ  ลับหลังตะโกน “  คือต่อหน้าทำดีแต่ลับหลังตรงกันข้าม
  หว่านพืชหวังผล  หมายถึง  การลงทุนทำอะไรสักอย่างหนึ่ง  ก็ย่อมจะต้องหวังผลประโยชน์ตอบแทน

           หงายเก๋ง : แพ้ราบคาบ

         หญ้าปากคอก : คุ้นจนมองข้าม

         หนอนบ่อนไส : คนในบ้านหรือพวกเดียวกัน คิดทรยศ

         หนอนหนังสือ : คนที่หมกหมุ่นอยู่กับตำรับตำรา

         หนักแผ่นดิน : ไม่มีประโยชน์แก่ชาติบ้านเมือง

         หนักเอาเบาสู้ :  ขยันทำกิจการงานทุกชนิด ไม่เลือกงาน

         หนังหน้าไฟ : รับความเดือดร้อนก่อนผู้อื่น

         หน้าฉาก : ลักษณะท่าทีที่ปรากฎแก่คนทั่วไป

         หน้าต่างมีหู ประตูมีช่อง : ความลับรักษาได้ยาก

          หน้าเป็นม้าหมากรุก : หน้างอแสดงความโกรธ

         หน้าเลือด : ชอบขูดรีดเอาแต่ได้

         หน้าสิ่วหน้าขวาน : อยู่ในภาวะอันตราย เพราะอีกฝ่ายหนึ่งกำลังโกรธจัด

         หน้าใหญ่ใจโต : ใจกว้างจนเกินเหตุ

         หนามยอกอก : รู้สึกเหมือนมีอะไรมาทิ่มแทงใจอยู่ตลอดเวลา

         หนีร้อมมาพึ่งเย็น : หนีทุกข์จากที่อื่น มาพึ่งที่ใหม่

          หนูตกถังข้าวสาร : ชายที่ฐานะไม่ค่อยดี แต่งงานกับหญิงที่ร่ำรวย

          หนูติดจั่น : จนปัญญา

         หมดกระเป๋า : หมดเงิน ไม่มีเหลือ

         หมดตูด : หมดเงิน ไม่มีเหลือ

         หมดไส้หมดพุง : เปิดเผยเรื่องราวโดยละเอียด

         หมองูตายเพราะงู : ทำหน้าที่อะไรมักจะได้รับภัยจากหน้าที่นั้น

          หมอนกระแต : ไม่มีทางสู้

         หมอบราบคาบแก้ว : ไม่มีทางสู้ ไม่ขัดขืน

          หมาจนตรอก : ต่อสู้ทุกวิถีทาง

          หมาในรางหญ้า : หวงในสิ่งที่ตนเองไม่ได้ใช้ประโยชน์

          หมาหยอกไก : ทำพลางเล่นพลางจริง จริงหรือไม่จริงก็ได้

          หมาหัวเน่า : เป็นที่รังเกียจของคนอื่น ไม่สามารถเข้ากับใครได้

          หมาหางด้วน : คนที่ทำอะไรผิดพลาดจนได้รับความอับอาย แล้วชวนคนอื่นให้ทำตาม โดยยกย่องว่าสิ่งที่ทำนั้นดีควรทำตาม

         หมาเห่าใบตองแห้ง : การกระทำเชิงข่มขู่ให้กล้ว

         หมูในเล้า : สิ่งที่อยู่ในเงื้อมมือ

         หมูไปไก่มา : ถ้อยทีถ้อยอาศัยกัน ตอบแทนกันและกัน

         หยิกแกมหยอก : เหน็บแนมทีเล่นทีจริง

          หวานคอแร้ง : ง่าย สะดวก

         หวังน้ำบ่อหน้า : หวังอย่างเลื่อนลอย

         หอกข้างแคร่ : คนใกล้ชิดอาจจะคิดทำร้าย ขึ้มมาเมื่อใดก็ได้

          หักลำ : ทำให้เสียท่า

          หัวกระทิ : ดีเด่นเป็นพิเศษ

          หัวกะไดไม่แห้ง : มีแขกมาเยือนอยู่เสมอ

          หัวแก้วหัวแหวน : เป็นที่รักใคร่เอ็นดู

          หัวชนกำแพง : สู้ไม่ถอย

         หัวเดียวกระเทียมลีบ : คนเดียวไม่มีพวก

         หัวนอนปลายตีน : หลักแหล่งที่อาศัย

         หัวไม่วาง หางไม่เว้น : ถูกใช้งานหนัก อยู่ตลอดเวลา

          หัวราน้ำ : ไม่ได้สติ

          หัวเรือใหญ่ : คนที่ชอบออกรับแทนผู้อื่น

          หัวหกก้นขวิด : เอาทุกอย่างเอาทุกทาง โดยไม่มีความหมาย

          หัวหมอ : คนที่ชอบอ้างกฎหมายเพื่อประโยชน์ของตน

          หัวหลักหัวตอ : สิ่งสำคัญที่เห็นเป็นสิ่งไม่สำคัญไป

          หางเครื่อง : ผู้ที่มีความสำคัญน้อยที่สุดในหมู่คณะนั้น

          หางแถว : ผู้น้อย ไม่มีความสำคัญ

          หาเช้ากินค่ำ : หาได้พอประทังชีวิตไปวันๆ

          หาตัวจับยาก : หาคนเทียบได้ยาก

          หามรุ่งหามค่ำ : ตลอดวัน ตลอดคืน
 
          หายเข้ากลีบเมฆ : หายลับไม่พบกันอีก

          หายใจไม่ทั่วท้อง : เป็นหว่งกังวลด้วยความไม่สบายใจ

          หาเศษหาเลย : หาประโยชน์เล็กๆ น้อยๆใส่ตัว

          เห็นดำเห็นแดง : ถึงขั้นแตกหัก

ขอขอบคุณข้อมูลและรูปภาพจาก
siamtower.com

baanjomyut.com

หมวด ส

สอนจระเข้ว่ายน้ำ
         หมายถึงการชี้ทางหรือสอนให้คนที่เป็นอยู่แล้วให้เก่งหรือชำนาญขึ้นไปอีก แต่มักมุ่งหมายโดยเฉพาะถึงการสอน หรือแนะนำคนชั่วประพฤติไม่ดีส่วนมาก
 
สอนหนังสือสังฆราช 
          สำนวนนี้ แตกต่างกับการสอนจระเข้ให้ว่ายน้ำ เพราะหมายถึงการสอนผู้ที่มีความรู้ดีเป็นเยี่ยมอยู่แล้ว โดยที่ไม่รู้ว่าคนผู้นั้นรู้หรือชำนาญดีกว่าตนเสียอีก ความหมายใกล้เคียงกับสำนวนที่ว่า “เอามะพร้าวห้าวไปขายสวน”
 
สัญชาติสุนัข อดขี้ไม่ได้
          สำนวนนี้ ใช้เป็นคำเปรียบเปรยถึงคนที่ประพฤติชั่ว ถึงจะเอามาอบรมเลี้ยงดูดีอย่างไร ก็อดประพฤติเช่นเดิมไม่ได้ เปรียบได้กับสุนัขส่วนมากซึ่งชอบกินขี้อยู่เสมอ แต่สมัยนี้เราไม่ค่อยจะได้เห็นดังว่า ก็เพราะส้วมถ่ายอุจาระของเราสมัยนี้มิดชิดไม่ค่อยเรี่ยราดเหมือนสมัยก่อน
 
สมภารกินไก่วัด
          เป็นสำนวนเปรียบเทียบที่มุ่งหมายโดยเฉพาะ ถึงผู้ชายที่มีตำแหน่งเป็นหัวหน้าหรือผู้บังคับบัญชาที่มีหน้าที่ปกครองดูแลหญิงสาวหลาย ๆ คนภายในบ้านหรือภายในวงงาน แล้วก็ถือโอกาสเกี้ยวพาเอาหญิงสาวเหล่านั้น มาเป็นเครื่องเล่นของตนเสียโดยไม่เหมาะสม อีกทางหนึ่งอาจหมายถึงผู้มีอำนาจในการปกครอง ซึ่งชอบหาเศษหาเลยจากการ “คอรัปชั่น” ในหน้าที่ของตนเองก็ได้
  
สร้างวิมานในอากาศ
          หมายถึง การสร้างความฝันว่าตนเองจะต้องได้เป็นใหญ่หรือ มีเงินทองมั่งมีขึ้นแล้วจะทำอย่างนั้นอย่างนี้ให้สมกับที่มีเงิน โดยที่ความใฝ่ฝันนั้นยังไม่แน่ว่าจะได้รับสมจริงหรือเปล่า
 
สาดน้ำรดกัน
          เป็นสำนวนที่หมายถึงการทะเลาะทุ่มเถียงด่าทอโต้ตอบกันไปมา ยังไม่ถึงขั้นที่ลงมือใช้อาวุธซึ่งเท่ากับว่า เอาน้ำมาสาดรดกันให้ต่างคนต่างเปียกด้วยกันทั้งสองข้าง
   
สาวไส้ให้กากิน
         หมายถึง การที่เอาความลับหรือเรื่องไม่ดีของตนเองหรือของพี่น้องของตนไปเปิดเผยให้คนอื่นฟัง โดยไม่ได้ประโยชน์อะไรแก่ตนเองเลย
   
สิบเบี้ยใกล้มือ
          หมายความว่า อะไรที่ควรจะได้และอยู่ใกล้หรือเป็นสิ่งที่คว้าได้ง่าย ก็ควรจะคว้าไว้ก่อนดีกว่าที่จะมองข้ามไป เพราะเห็นว่าเป็นของเล็กน้อยและไม่มุ่งเอาของใหญ่ข้างหน้า โดยที่ยังมองไม่เห็นเค้าเลย
  
สิบปากว่าไม่เท่าตาเห็น สิบตาเห็นไม่เท่ามือคลำ
          หมายความว่า เรื่องที่เล่าจากปากคนมาก ๆ ก็อย่าเพิ่งไปเชื่อถือทีเดียวนัก ต้องเห็นด้วยตาเองเสียก่อนและถ้าจะให้แน่จริง ๆ แล้ว ก็ต้องได้อยู่กับเหตุการณ์นั้นด้วย หรือเรียกว่าได้สัมผัสด้วยมือของตนเองจริงๆ จึงจะเป็นของแน่นอน
  
สิบคนเข้าไม่เท่าคนหนึ่งออก
          สำนวนนี้ หมายถึงคนในครอบครัวเรากับคนภายนอกบ้าน คือคนที่อยู่กับเราภายในบ้านนั้นย่อมมีความสัมพันธ์และคุ้นเคยรู้อกรู้ใจกันมากับเราเป็นอย่างดี หรือเปรียบได้กับคนที่ทำงาน อยู่ในบังคับบัญชาของเรามานาน ๆ ย่อมจะมีความชำนาญในหน้าที่ต่าง ๆ เป็นอย่างดีเมื่อมีคนต้องออกไปแล้ว จะหาคนมาอยู่ใหม่ แทนกี่สิบคนก็คงสู้คนเก่าที่ออกไปไม่ได้
   
สิบพ่อค้าไม่เท่าพระยาเลี้ยง
          สำนวนนี้ เนื่องจากว่าคนไทยในสมัยก่อน ๆ ถือว่า การเป็นพ่อค้าหรืออาชีพค้าขายนั้น สู้รับราชการขุนนางหรือข้าราชการไม่ได้ เพราะเหตุที่คนไทยในสมัยก่อนยังไม่มีความชำนาญในทางค้าขายดีพอ เมื่อไปทำมาค้าขายเข้า ก็มักประสบกับการขาดทุนมากกว่ากำไรสู้เป็นขุนนางหรือเป็นข้าราชการไม่ได้ เพราะพระเจ้าแผ่นดินหรือรัฐบาลชุบเลี้ยงให้มีเงินเดือน ซึ่งเท่ากับว่ามีแต่ทางได้ไม่มีทางขาดทุน
   
สิบรู้ไม่เท่าชำนาญ
          หมายความว่า ความรู้ต่าง ๆ ที่ร่ำเรียนมาทางหนังสือนั้น ถึงจะเรียนมามากเพียงไรก็สู้ความชำนาญที่ได้จากการปฏิบัติหรือประสบการณ์ด้วยตนเองมาก ๆ ไม่ได้ เรียกว่า เรียนรู้แต่ภาคทฤษฎี แต่พอลงมือปฏิบัติเข้าจริง ๆ แล้วกลับไม่ค่อยได้เรื่อง สู้คนที่เขาเรียนปฏิบัติจากของจริงมาก่อนไม่ได้
  
สีซอให้ควายฟัง
          เป็นสำนวนเปรียบเปรยถึงคนโง่เง่าหรือปัญญาทึบ ซึ่งแม้เราจะพร่ำสอนพร่ำบอกอย่างไรก็ไม่ได้เรื่อง หรือเปรียบได้กับคนที่ไม่ยอมเชื่อฟังคำสั่งสอน หรือคำแนะนำชี้แจงของผู้ที่รู้ทำให้ผู้อุตส่าห์แนะนำต้องเปล่าประโยชน์ หรือเสียเวลาในการไปคอยชี้แนะนำ
 
สี่ตีนยังรู้พลาด นักปราชญ์ยังรู้พลั้ง
          สำนวนนี้ มักจะใช้กันมาก เพราะเป็นสำนวนสุภาษิตที่เตือนใจให้คนเราอย่าทระนงหรือประมาท ไม่ว่าจะมีความรู้หรือปัญญาฉลาดปราดเปรื่องสักแค่ไหนถ้าประมานก็มีวันพลาดท่าเสียทีเขาลงได้ เพราะอุปมาเอาว่า “สี่ตีนยังรู้พลาด นักปราชญ์ยังรู้พลั้ง” เราผู้เป็นคนธรรมดาสามัญหรือมีความรู้เล็ก ๆ น้อย ๆ ก็ยิ่งจะมีทางพลาดพลั้งลงได้ง่าย โดยมีสำนวนต่อท้ายว่า “สองตีนโด่เด่ คงจะเซลงมาบ้าง”
  
สุกหัวกินหัว สุกหางกินหาง
          สำนวนนี้ มีความหมายทำนองเดียวกับ “สิบเบี้ยใกล้มือ” คือ ได้สิ่งไหนก่อนหรือง่ายก็ควรคว้าเข้าไว้ ไม่ควรรีรอเลือกมากเกินไป อาจจะชวดหรือไม่ได้เลยก็ได้ เปรียบกับปิ้งปลาเป็นอาหาร คือเห็นว่า สุกหัวกินหัว สุกหางกินหาง ไม่ต้องรอให้ปลาสุกทั้งตัวจะช้าการไป
  
สุรา นารี พาชี กีฬาบัตร
          สำนวนนี้เป็นคำพังเพยที่ระบุถึงอบายมุขทั้ง ๔ คือ สุรา(เหล้า) นารี(ผู้หญิง : มักเจาะจงถึงผู้หญิงคนเที่ยว) พาชี(ม้าแข่ง) กีฬาบัตร(การพนันจำพวกไพ่ เช่น ไพ่ป๊อก ไพ่ตอง) ว่าเป็นเหตุแห่งความฉิบหายของผู้ชายเราถ้าใครลงไปมั่วสุมเข้า หรืออีกทางหนึ่งหมายถึง คนที่เป็นนักเลงถึงพร้อม ๔ อย่าง หรือเกือบทุกอย่างซึ่งเรียกว่าเป็นนักเลงเต็มตัว แต่ไปในทางไม่ดีนัก
 
เส้นผมบังภูเขา
          หมายความว่า เป็นเรื่องที่ทำให้ต้องเสียเวลาคิดค้นหรือแก้ไขเกือบตาย แต่แท้จริงแล้วเป็นเรืองที่มีปัญหาอยู่นิดเดียว ซึ่งมองข้ามไป เลยทำให้เป็นเรื่องใหญ่หรืออีกทางหนึ่ง หมายความว่าเอาเรื่องเล็กน้อยมาบังหน้าเสีย เพื่อหลอกให้อีกฝ่ายเข้าใจเขวไป จนเลยไม่ทันคิดว่าจะเป็นเรื่องใหญ่ที่เสียการ
   
เสี้ยมเขาควายให้ชนกัน
          หมายความว่า ยุยงให้เขาเกิดวิวาทบาดหมางกันแบบ “ยุให้รำ ตำให้รั่ว” (คำว่า “เสี้ยม”แปลว่า ลับ หรือทำให้เขาควายแหลมคมขึ้น เพื่อจะให้เข้าไปขวิดกัน)
  
ใส่ตะกร้าล้างน้ำ
          สำนวนนี้ เป็นคำเปรียบเปรยถึงการทำให้คนที่มีมลทิน หรือมีเรื่องเสียมาก่อนให้กลับเป็นคนดีหรือเป็นคนใหม่ที่บริสุทธิ์ขึ้นมา เปรียบเหมือนเอาปลาที่เหม็นคาว หรือมีกลิ่นมาใส่เกลือแช่สักพัก แล้วเอาใส่ตะกร้าล้างน้ำโดยวิธีจุ่มสงขึ้นหลาย ๆ หนเพื่อให้หมดกลิ่น สำนวนนี้มักใช้กับหญิงที่เสียความบริสุทธิ์ไปแล้วหรือมีราคี แล้วเอาชุบอบรมทำให้เป็นหญิงบริสุทธิ์คนใหม่เสีย
  
ไส้เป็นหนอน
          หมายถึง ญาติพี่น้องหรือคนในบ้านของตนเองไม่ซื่อสัตย์คิดร้ายหรือทรยศ ทำให้ตนต้องได้รับความเดือดร้อนและเสียหาย สำนวนนี้บางทีก็พูดว่า “หนอนบ่อนไส้”  โบราณมักเอาคำว่า “ไส้” มาเปรียบกับตัวเรา ญาติพี่น้องวงศ์วาร หรือความลับภายใน, เรื่องส่วนตัว ฯลฯ เป็นส่วนมาก เช่น “ไส้กี่ขด ๆ”(หมายถึงความลับภายในหรือเรื่องส่วนตัว) สาวไส้ให้กากิน, ไส้เป็นน้ำเหลือง ฯลฯ

ขอขอบคุณข้อมูล
salanluck.awardspace.com

หมวด ศ

         -ศรศิลป์ไม่กินกัน 
ไม่ถูกกัน ไม่ลงรอยกัน

       -ศิษย์มีครู 
คนเก่งที่มีครูเก่ง

       -ศึกหน้านาง
 วิวาทต่อสู้ต่อหน้าหญิงสาวที่ต่างหมายปอง

ขอขอบคุณข้อมูลจาก
elearning.spu.ac.th