สำนวนไทย

สำนวนไทย:หมวด น

-น้ำกลิ้งบนใบบอน
     เป็นสำนวนเปรียบเปรยถึง คนใจไม่แน่นอน กลับกลอก โดยเฉพาะมุ่งถึงหญิงที่ว่า  “น้ำใจหญิงเหมือนกลิ้งบนใบบอน” สำนวนนี้เอามาจากน้ำที่หยดอยู่บนใบบอน กลิ้งไปกลิ้งมาโดยที่ใบบอนมีลักษณะเลี่ยนลื่นไม่ซับน้ำ ทำให้น้ำที่ขังเป็นก้อนกลมอยู่ลนใบกลิ้งไปกลิ้งมาได้

 -น้ำขึ้นให้รีบตัก
     เป็นสำนวนสุภาษิตที่หมายถึงว่า เมื่อมีโอกาสหรือได้จังหวะ ในการทำมาหากินหรือช่องทางที่จะทำให้ได้ผลประโยชน์แก่ตนแล้ว ก็ควรจะรีบคว้าหรือรีบฉวยโอกาสอันดีนี้เสีย อย่าปล่อยโอกาสหรือจังหวะเวลาให้ผ่านพ้นไปอย่างน่าเสียดาย สำนวนนี้เอาไปเปรียบกับอีกสำนวนที่ว่า  “ช้า ๆ ได้พร้าเล่มงาม” แล้ว หากคุณไม่เข้าใจความหมายก็อาจจะทำให้พะวักพะวงใจอยู่บ้าง เพราะไม่รู้ว่าจะเชื่อสำนวนไหนดี อย่างไรก็ควรดูคำแปลความหมายของอีกสำนวนนั้นเสียก่อน

 -น้ำเชี่ยวขวางเรือ
     เป็นสำนวนที่หมายถึงการทำอะไรให้เป็นที่ขัดขวาง หรือเป็นที่ขัดต่ออารมณ์ของอีกฝ่ายหนึ่ง โดยไม่ดูเหตุการณ์เสียก่อน อาจทำให้ได้รับเคราะห์หรืออันตรายได้ เปรียบเทียบน้ำในแม่น้ำกำลังไหลเชี่ยวจัด ถ้าเราแจวเรือหรือพายเรือออกไปขวาง เรือก็อาจจะล่มได้ทันที

 -น้ำมาปลากินมด น้ำลดมดกินปลา
     หมายถึง โอกาสของใครหรือจังหวะดีของใคร ฝ่ายนั้นก็ย่อมชนะความหมายอย่างเดียวกับคำว่า “ทีใคร ทีมัน”

 -น้ำตาลใกล้มด
     เป็นสำนวนที่หมายโดยเฉพาะถึง ผู้หญิงกับผู้ชายที่อยู่ใกล้กัน เปรียบเหมือนน้ำตาลกับมดเช่นเดียวกับผู้หญิงอยู่ใกล้กับผู้ชาย ผู้ชายเราก็อดที่จะเข้ามาไต่ตอมหรือเลาะเล็มผู้หญิงไม่ได้ หรือบางทีก็อาจมีใจตรงกันขึ้นได้ทั้งคู่เมื่ออยู่ใกล้กัน

 -น้ำท่วมทุ่ง ผักบุ้งโหรงเหรง
     เป็นความหมายถึง คนที่พูดมาก แต่ถ้อยคำที่พูดนั้นได้เนื้อความน้อยหรือมีสาระเพียงนิดเดียว สำนวนนี้เรามักใช้พูดสั้น ๆ ว่า “น้ำท่วมทุ่ง” หรือ “พูดเป็นน้ำท่วมทุ่ง” เสียส่วนมาก แต่ก็เป็นความหมายชัดเจนอย่างว่าดี

 -น้ำนิ่งไหลลึก
     เป็นสำนวนที่หมายถึง คนที่ดูภายนอกสงบเสงี่ยมหรือเป็นคนหงิม ๆ ไม่ค่อยพูดจา แต่มักจะเป็นคนมีความคิดฉลาด หรือทำอะไรได้แคล่วคล่องว่องไว เปรียบเหมือนน้ำที่ดูตอนผิวหนังที่สงบนิ่ง แต่ลึกลงไปข้างใต้นั้นกลับไหลแรง

 -น้ำน้อยย่อมแพ้ไฟ
     เปรียบได้กับอะไร ๆ ที่น้อยกว่าย่อมแพ้แก่ฝ่ายที่มากกว่า เช่นน้ำน้อยก็ไม่พอจะดับไฟ หรือพวกที่มีกำลังน้อยกว่า ก็ย่อมแพ้พวกที่มีกำลังมากกว่า

 -น้ำพึ่งเรือ เสือพึ่งป่า
     หมายถึง คนเราต้องต่างพึ่งพากันและกันตลอดมา

 -น้ำร้อนปลาเป็น น้ำเย็นปลาตาย
     น้ำร้อนหมายถึงคนที่ปากร้ายแต่จิตใจไม่ร้ายย่อมไม่เป็นพิษภัย ส่วนน้ำเย็นหมายถึงคนปากหวานหลอกให้คนหลงเชื่อง่าย ๆ ย่อมมีอันตรายได้

 -น้ำลึกหยั่งได้ น้ำใจหยั่งยาก
     หมายถึง น้ำลึกแค่ไหนเรายังวัดหยั่งได้ แต่น้ำใจหรือจิตใจของคนเราวัดได้ยาก

 -น้ำลดต่อผุด
     สำนวนนี้หมายถึง คนที่เวลาชะตาตกหรือเคราะห์ร้าย ความลับต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับความประพฤติไม่ดี เช่น ทุจริต คดโกง ที่เคยทำไว้ก็มักปรากฏออกมาให้เห็น เวลาชะตาดีก็เปรียบเหมือนน้ำขึ้นท่วมตอ จึงมองไม่เห็นตอ แต่เวลาชะตาตก น้ำลดแห้ง ตอก็ผุดขึ้นมาให้เห็นเป็นแถว

 -นอนหลับไม่รู้ นอนคู้ไม่เห็น
     แปลว่า ไม่รู้ไม่เห็นอะไร เปรียบเหมือนคนนอนหลับ ที่ไม่รู้สึกตัว

 -นกยูงมีแววที่หาง
     หมายถึง คนที่มีฐานะดี หรือสกุลรุนชาติดี ย่อมมีอะไรในตัวเป็นเครื่องสังเกตให้เห็นอยู่บ้าง เช่นกิริยามารยาทหรือการพูดจาทำนองเดียงกันที่ว่า “สำเนียงบอกภาษา กิริยาบอกสกุล”

 -นับสิบไม่ถ้วน
     เป็นสำนวนที่หมายถึง การขาดความรู้ความสามารถ หรือตกอยู่ในลักษณะของคนที่เลอะเลือน ขี้หลงขี้ลืมง่าย ๆ ทำอะไรไม่ถูกเปรียบได้กับว่า แม้จะนับหนึ่งถึงสิบ ก็ยังนับไม่ถูกหรือนับไม่เป็น

 -เนื้อเข้าปากเสือ
      ลงว่า เนื้อตกเข้าไปอยู่ในปากเสือ หรือ เสือเอาปากขม้ำเข้าไว้แล้ว เนื้อย่อมไม่มีทางรอดเปรียบได้กับคนที่ตกเข้าไปอยู่ในที่เป็นอันตรายหรือตกเป็นเหยื่อของคนฉลาดกว่า หลอกให้เชื่อแล้วก็หาทางรอดได้ยาก

 -เนื้อเต่าย้ำเต่า
     สำนวนนี้ มีความหมายอย่างเดียวกับสำนวนที่ว่า “อัฐยายชื้อขนมยาย” หรือ “หอกมันแทงมัน” คือแปลว่า อะไรที่มีอยู่แล้วหรือได้มาจากการนั้น ก็เอาอันนั้นไปทำให้เป็นผลต่อไป เช่น ได้เงินจากเสี่ยงโชค ก็เอาเงินที่ได้นั้นเสี่ยงโชคซ้ำลงไปอีก

 -เนื้อหมูไปใส่เนื้อช้าง
     มีความหมายถึงการที่เอาข้างที่มีอยู่น้อยกว่าอยู่เดิม ไปเติมให้แก่ข้างที่มีมากกว่าอยู่ก่อนแล้ว ทำให้ข้างที่มีมากกว่าก็ยิ่งเพิ่มขึ้นไม่สมกัน หรือเปรียบอีกทางหนึ่งว่า เอาเงินจากคนจนไปถมให้กับคนมั่งมีที่มีอยู่แล้วมากขึ้นอีก

 -เนื้อไม่ได้กินหนังไม่ได้รองนั่ง เอากระดูกมาแขวนคอ
     เป็นสำนวนที่มีความหมายอย่างเดียวกับ “แพะรับบาป” คือแปลว่า คนที่ไม่ได้มีส่วนร่วมด้วยเลย แต่กลับต้องมีส่วนเข้าไปพัวพัน จนได้รับเคราะห์แทนเขา โดยที่ตนเองไม่รู้เห็นหรือไม่ได้มีส่วนในผลประโยชน์นั้นแม้แต่น้อย “เอากระดูกมาแขวนคอ” เป็นความหมายถึงการเอาทุกข์มาใส่ตนเอง

 -นิ้วไหนร้ายตัดนิ้วนั้น
     สำนวนนี้ หมายถึง ในกลุ่มในพวกที่มีจำนวนมาก แต่บังเอิญมีคนชั่วอยู่ด้วยก็ให้คัดออกเสียเฉพาะที่ชั่ว หรือถ้าจะลงโทษ ก็ควรลงโทษแต่เฉพาะคนชั่ว ส่วนคนที่ดีนั้น ก็ไม่ควรไปเหมาเอาว่าเป็นพวกเดียวกัน หรือชั่วไปหมดเสียทุกคนทีเดียวนัก

 -นิ้วด้วนได้แหวน
     สำนวนนี้ ควบคู่กับ “ตาบอดได้แว่น หัวล้านได้หวี” ดังได้อธิบายมาแล้ว คือหมายถึง การได้อะไรในสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่ตน หรือตนเองไม่มีโอกาสจะใช้ ทำนองเดียวกับ “ไก่้ได้พลอย” เพราะพลอยย่อมไม่มีประโยชน์ หรือมีคุณค่าแก่ไก่สู้ข้าวเปลือกเมล็ดเดียวก็ไม่ได้

-น้ำท่วมปาก
     พูดไม่ได้เพราะความจำเป็นบังคับ

-น้ำผึ้งหยดเดียว
     สิ่งเล็กน้อยก็ทำให้เกิดเรื่องใหญ่ได้

-นกน้อยทำรังแต่พอตัว
     การจะทำสิ่งใดควรทำแต่พอสมฐานะของตนเอง

-นกต่อ 
     คนที่ทำหน้าที่ติดต่อหรือชักจูง หลอกล่อคนอื่น ให้หลงเชื่อ(ใช้ในทางไม่ดี)

-นกรู้
     ผู้ที่มีไหวพริบรู้เท่าทันเหตุการณ์หรือภัยที่จะมาถึงตน

-นกสองหัว 
     คนที่เข้าด้วยกับทั้ง ๒ ฝ่ายที่ไม่เป็นมิตรกัน โดยหวังประโยชน์เพื่อตน

-นั่งในหัวใจ 
     รู้ใจ, ทำถูกต้องตรงตามที่ผู้อื่นคิดไว้

-น่าเกลียดหน้าชัง 
     น่ารักน่าเอ็นดู (ใช้กับเด็กเล็ก ๆ )
 
-นายว่าขี้ข้าพลอย 
     พลอยพูดผสมโรงติเตียนผู้อื่นตามนายไปด้วย

-น้ำขุ่นไว้ใน น้ำใสไว้นอก 
     แม้จะไม่พอใจก็แสดงสีหน้ายิ้มแย้ม

-น้ำซึมบ่อทราย 
     หาได้มาเรื่อย ๆ

-น้ำตาเช็ดหัวเข่า 
     เสียใจเพราะช้ำใจหรือต้องผิดหวังอย่างหนัก

-น้ำตาตกใน 
     เศร้าโศกเสียใจอย่างมากแต่ไม่แสดงให้ปรากฏ

-น้ำท่วมปาก 
     พูดไม่ออกเพราะเกรงจะมีภัยแก่ตนและผู้อื่น

-น้ำบ่อน้อย
     น้ำลาย

-น้ำเย็นปลาตาย 
     คำพูดที่ไพเราะอ่อนหวาน ซึ่งถูกใจผู้ฟัง

-น้ำสั่งฟ้า ปลาสั่งฝน, ฝนสั่งฟ้า ปลาสั่งหนอง 
     สั่งเสียเป็นครั้งสุดท้าย, ทำการอันใดที่เป็นสิ่งสำคัญเพื่อไว้อาลัยก่อนจากไป

-น้ำหนึ่งใจเดียวกัน 
     มีความเป็นเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน

ขอบคุณที่มาข้อมูลและรูปภาพ
pasathai01.exteen.com
salanluck.awardspace.com
gotoknow.org